Eserlere Göre Listeleme

Ali Emre, doğumunun 150. yılında, hem şiirleri ve diğer eserleri hem de mücadelesi ve büyük ıstırabıyla yakın tarihimizde önemli bir yeri olan, çeşitli vesilelerle hâlâ tartışılan Mehmed Âkif’i yeni romanıyla yâd ediyor. Daha önce Nureddin Zengi, Selahaddin ve Baybars’ı merkeze alan üçlemesiyle dikkat çeken Emre’nin yeni romanı 272 sayfa. Alaz Kitap’ın beşinci yayını olan eser, her biri kendi içinde beş alt başlık içeren altı ana bölümden oluşuyor. Âkif’in hayatını on beş yaşından alarak vefatına kadar işleyen ve çeşitli sürprizlere de yer veren romanda, her bölümün sonunda, yaşanan döneme ve mütefekkir-şairin hayatına tanıklık eden önemli bir isim konuşturuluyor. Ali Emre “dosdoğru yolun ses sancağı” olarak nitelediği kahramanının hayatını ve mücadelesini ele alırken biyografiye ve kronolojiye dikkat kesilmekle birlikte, bu kıymetli ismin etrafındaki karanlığı, kirliliği, çarpıtmaları da tartışıyor. Yer yer duygu ağırlıklı, şiirli bir dille yazılan roman; sadece, şiirini müstahkem bir mevki gibi gören Safahat şairini değil; içinde güvercin ağlayan merhametli bir talebeyi, zor zamanlarda meydana atılan cesur ve fedakâr bir önderi, memleketi kurtarmak ve bir nesil yetiştirmek için çırpınan vuruşkan bir muallimi, eziyetlerden yakasını kurtaramayan gönüllü bir sürgünü, hayal kırıklıklarıyla boğuşan mahzun ve mustarip bir babayı da gözler önüne seriyor. Âkif’in muhkem inancına, Kur’an ve Sünnet bilgisine, şehirleri peş peşe ışıklandırıp ayaklandıran vaazlarına, savaş yıllarındaki kesintisiz cehdine, etrafındakilere şahsiyet kazandıran eşsiz karakterine, yeni rejimin takibatı nedeniyle çektiği eziyetlere atıflarla zenginleşen eser; Kur’ân’la konuşan şairin az bilinen yönlerine de ışık tutuyor. Romanda, Balkan faciası ve 31 Mart Vakası’ndan İstanbul’un işgaline, Ali Şükrü Bey cinayeti ve İstiklâl mahkemelerinden “İrtica 906” dosyasına kadar birçok önemli gelişmeye temas ediliyor. Aynı zamanda, Eşref Edîb, Babanzâde Ahmed Naim, Sultan Abdülhamid, Talat Paşa, Mithat Cemal, Abbas Halim Paşa, Cemaleddin Efganî, Tevfik Fikret, Mustafa Kemal Paşa, Topal Osman, Prenses Emine Hanım, Muhammed İkbal, Ömer Muhtar, Emin Ersoy, Abdülvehhab Azzam, Kuşçubaşı Eşref, Yozgatlı İhsan Efendi, Neyzen Tevfik, Celâleddin Ökten gibi önemli isimler de eserde söz alıyor. Kitap, Ali Emre’nin, Mehmed Âkif’le ilgili bir şiiriyle sona eriyor.

Giriş Birinci Cihan Harbinden sonra Mondros Mütarekesi'nin imzalanması ile birlikte son Müslüman Türk Devletinin parçalanması hedeflenmiş ve Sevr antlaşması zorla imzalatılarak Anadolu'da işgal edilmek isten- ^ miştir. Bu durumu kabul etmeyip isyan eden şairlerimizin başında gelen Mehmet Akif, halkı aydınlatmak ve Milli Mücadele konusunda bilinçlendirmek için ilk önce Balıkesir Zağnos Paşa camiinde 23 Ocak 1920 Cuma günü bir vaaz vermiştir.1 Bu vaazını yayımladığı Sebilürreşad dergisinde de yayımlamış, bundan dolayı dergisi işgal kuvvetleri tarafından devamlı sansüre uğramış ve kendisi de takip altına alınmıştır. istanbul'da hizmet imkânı bulamayan Mehmet Akif, itibarlı ve yüksek maaşlı işini ve ailesini bırakarak 10 Nisan 1920 tarihinde Milli Mücadeleye katılmak üzere gizlice Ankara'ya doğru yola çıkmış, Büyük Millet Meclisinin açılışının ertesi günü 24 Nisan 1920'de Ankara'ya ulaşmıştır. Ankara'da hemen faaliyete geçerek 28 Nisan tarihli "Hâkimiyet-i Milliye" gazetesinde haber verildiği gibi, 30 Nisan Cuma günü Hacı Bayram Camiinde kürsüye çıkarak halka hitap etmiş, İstiklal Savaşı'na da Burdur mebusu olarak katılmıştır.2 Mehmet Akif'in, İstiklal Savaşı yıllarındaki hizmetleri arasında Kastamonu ve civarında yaptığı faaliyetlerin ayrı bir yeri vardır. İstanbul'dan Anadolu'ya gemiyle gönderilen silahların ilk durak yeri inebolu limanıdır. inebolu limanından alınan silahlar, kağnılarla, at arabalarıyla, atların ve eşeklerin sırtında Kastamonu'ya gelir, oradan Ilgaz dağları aşılarak binbir güçlükle Çankırı'ya ulaşırdı. Çankırı'da büyük kışlada toplanan bu cephaneler, Çankırılılar tarafından aynı vasıtalarla Kalecik üzerinden Ankara'ya ulaştırılırdı. Silah sevkiyatının yapıldığı bu yol tarihe "İstiklal Yolu" olarak geçmiştir3. "inebolu, Kastamonu ve Çankırı yolunun İstiklal savaşındaki önemi düşünülürse Akif'in bu bölgedeki halk üzerinde bilhassa durmasının sebebi anlaşılır. Bu yolun kapanması halinde Ankara'ya ikmal yapılması imkânsız olurdu."4 Mehmet Akif 4 Ekim 1920'de TBMM'ne başvurarak Kastamonu'ya gitmek için izin istemiştir. Meclis zabıtlarından ise Akif'in "Propaganda" için Kastamonu'ya gönderildiği yazılıdır. Konu ile ilgili Matbuat ve İstihbarat Müdürlüğünün yazısı şöyledir: "B.M.M. Riyaset-i Celilesine, Burdur Mebusu Mehmet Akif Bey'in berâ-yı irşad Kastamonu havalisine izam edilmesi mücih-i fevaid görülmüş, mumaileyh müftehî-i azimet bulunmuş olduğundan kendisine me'zûniyet i'tasiyle keyfiyetin heyet-i idareye tebliği istirham olunur, efendim.

Mehmet Âkif, idealleri olan mütefekkir bir şairdir. Bu cümle, Âkif’in fikrî ve edebî cehdini milletinin hizmetine seferber ettiği anlamına gelir. O, mensubu olduğu Osmanlı Devleti’nin can çekiştiği, bunun yanı sıra, diğer Müslüman toplulukların da birleşik hayattan kopup kavim-kimlik niteliğine büründükleri zorlu bir dönemde yaşamıştır. Böylesi felaketler çağının mütefekkir şairi olarak Âkif, milletinin bütün ıstıraplarını hissetmiş ve bunların giderilmesi için hiçbir fedakârlıktan kaçınmamıştır. Gerek yıkımlarla dolu bu sancılı yılların Âkif’i, gerekse bu yılların hemen akabinde başlayan yeniden kuruluş devrinin Âkif’i, ideal bir toplumun inşası için projeler üreten bir kanaat önderi, bir toplum lideridir. Hal böyleyken, Âkif’in, her yönüyle ve çok boyutlu araştırma ve incelemelere tabi tutulması, bu mesailerle ortaya çıkarılacak sonuçların, onun özlediği bir toplumun inşasında kullanılması önemlidir.