Eserlere Göre Listeleme

Afrikalı Leo', gerçek bir yaşam öyküsünden çıkarılmış düşsel bir yaşamöyküsü: "Bir berberin sünnet ettiği, bir Papanın vaftiz ettiği" Hasan ibn Muhammed el-Vezzan ez-Zeyyati alias/namı diğer Giovanni Leone de Medici'nin, Leo Africanus yani Afrikalı Leo'nun özyaşamöyküsü -yazmış olsaydı yazacağı gibi...Amin Maalouf, bu ilk romanında -daha sonra Semerkant (YKY, 1993) ve Tanios Kayas'ı (YKY, 1995) romanlarında da yapacağı gibi- tarihle/tarihten olağanüstü bir halı dokuyor. Bir uçan halı...

Afrika'da bugün bir kültürler savaşı yaşanmaktadır. Afrika'nın yerli ve özgün kültürleriyle Batı uygarlığının güçleri arasında süren bir savaştır bu diyen Ali Mazrui, bu kitabında Yerli, İslam ve Batı kültürlerinin tarihi süreç içerisinde yayılışlarını ele almaktadır. Çözümleyici bir üslupla Afrikalılık olgusunu resmetmeye çalışırken ulaşabildiği ve okuyucuya aktarmayı başardığı malzeme birikiminin yoğunluğu dikkati çekiyor. Bünyevi olanın dışardan gelene karşı ne kadar güçsüz düşerse düşsün hiçbir zaman tam bir yenilgiye uğramayacağı ve Afrika'da uğramadığı görüşünden hareketle Yerli kültür ve sonradan olmakla birlikte Afrikalılaşan İslam kültürünün Afrikalı kimliğini nasıl belirlediği bunların dayandığı farklı geleneksel, tarihsel ve toplumsal yapılarına rağmen sergiledikleri ortak özellikler ulaşılması güç çarpıcı örneklerle anlatılıyor. Sömürgecilikle eşanlamlı bir çağrışıma sahip Hıristiyanlığın dolayısıyla Batı kültürünün yabancı konumu ve modern dünyanın Afrika'yı keşfiyle başlayan çatışma gelişmeyi değil bir kaosu getirmiştir.

"Ubuntu düşüncesi ve pratiği Afrika'nın dünyaya en büyük armağanıdır. Ve bu armağanı maalesef çok bilen yok. Ubuntunun özü Afrika dillerinin neredeyse hepsinde var olan bir atasözü ile açıklanabilir. Şöyle çevirebiliriz: ‘İnsan, diğer insanlar sayesinde insandır.' Dünyada öğrendiğimiz ve yaşadığımız her şeyi başka insanlarla ilişkimizde öğreniriz. Bu nedenle davranışlarımızı, düşüncelerimizi sorgulamamız icap eder. Sana nasıl davranılmasını istiyorsan başkalarına da öyle davran! Ubuntu sahibi biri bunun bir adım ötesine geçer; etrafındaki bütün insanların sonsuz değeri olduğunu bilir. O yüzden sadece bir davranış biçimi değildir ubuntu, gerçekten bir varoluş biçimidir!" Desmond Tutu Ulusal devletler ve sınırlarla yeryüzünü hayali olarak bölen insanlar aslında birlikte yaşamak ve birbirlerinin yaşam deneyimlerinden, kültürlerinden öğrenmek zorundalar. Coronavirüs salgını bunu bir kez daha gösterdi. Desmond Tutu'nun torunu Mungi Ngomane ülkesinin yaşam felsefesinin dünyayı ve içindeki yerimizianlamamıza nasıl yardımcı olacağını anlatıyor.

Kadının henüz toplumun eşit bir yurttaşı olarak yurttaşlık haklarını elde edememiş olduğu bir dönemin gerçekleri çerçevesinde kurgulanmış yarı efsanevi bir romanla karşı karşıyayız. Grek toplumunda kadın, yurttaş sayılmamasına ve köle gibi görülmesine rağmen birçok açıdan bugünkü kadından daha özgür. Bugün yurttaşlık haklarını da elinde bulunduran bir fahişenin hayatını okumak, çok daha rahatsız edici olabilir. Tecavüz olaylarının ve aile içi şiddetin cezasız kalması, çocuk gelinlerin varlığı ve kadın bedeni üzerinden oynanan siyasi oyunlar -şayet bu bir ilerleme meselesiyle- "modern" toplumumuzun Grek toplumundan daha ileride olmadığını kanıtlar nitelikte. İşte Afrodit bunun cinsellik boyutunu gözler önüne seriyor, diğer tüm insani boyutlarla birlikte… Afrodit'e iki farklı bakış açısıyla yaklaşmak mümkün. Bunlardan bir tanesi bugün insanımızın hâlâ mahrem saydığı, konuşmakta güçlük çektiği bir konu olan cinselliği ele alan bir eser olması. Dolayısıyla "ayıp" kavramı eliyle kişisel özgürlüklere vurulan darbeyi bize hatırlatıyor. Afrodit'e yönelik diğer bir yaklaşım ise efendi-köle diyalektiği üzerine kurulu fahişelik mesleğinin kendisiyle ilgilidir. İnsanlık, tarih boyunca zaafları üzerinden idare edilmiş; iktidar olgusu buradan beslenmiştir. Bu açıdan cinselliğin bastırılması, meselenin bir zaafa dönüşmesine yol açmıştır. Siyaset ve bekaret bu noktada kesişmektedir. Bekaret söylemi bugün hâlâ korumacı devletin damarlarındadır. Afrodit'in bakirelikten hoşlanmaması bu nedenle dikkate değerdir. Bu açıdan da roman aslında cinsellikten çok daha fazlasına ilişkindir. Böyle bir roman hayatlarımızdan daha fazla kurmaca değildir. Gerçekle kurgunun el ele gidişi söz konusuymuş gibi görünse de Afrodit tam olarak hayatlarımız gibidir.