En Son Eklenenler

Yirminci yüzyılın önde gelen edebiyat eleştirmenlerinden ve entelektüellerinden Edward Said sanat, edebiyat ve kültürün gücüyle ilgili varsayımlara meydan okumuş, paradigmaları yıkan düşünceler üretmiş, eserler vermişti. Düşüncesinin etkileri ölümünden sonra bugün hâlâ dünyada ve Türkiye’de devam ediyor, eserleri hâlâ tartışılıyor. Edward Said ile Konuşmaya Devam, Said’in uzun geçmişe dayanan dostlarının, meslektaşlarının onunla bir diyaloğa girme girişimi. Bu kitap için kaleme alınan metinler, Said’in düşüncesinin kadanslarını bugüne çağırmaya, hayal etmeye girişiyorlar; kimisi onun bir fikrini alıp irdeleyerek ileri götürüyor, kimisi zamanında öne sürdüğü bir argümanı bugünün bir sorununa uyguluyor. Bazılarıysa şu anda onunla konuşuyormuş gibi akıp gidiyor; onunla bir zamanlar yapılan konuşmaların yoğunluğunu, tarife sığmaz hatırasını canlandırmaya çalışmak istercesine. Kitabı derleyen Homi Bhabha ve William Mitchell, yazarları bir konuşmanın doğasını izleyerek yazmaya teşvik etmişler: Yarım kalan bir konuşma, kesilen bir telefon, yanıt bekleyen bir mektup, havada asılı duran bir soru gibi. Sonuçta ortaya, çarpıcı, yaratıcı, derinlikli ve son derece samimi metinler çıkmış. Said’in mirasını onurlandıran metinler… Kitap, Mitchell’in ve Bhabha’nın giriş yazılarını takiben, Lila Abu-Lughod, Daniel Barenboim, Akeel Bilgrami, Paul Bové, Timothy Brennan, Noam Chomsky, Ranajit Guha, Harry Harootunian, Saree Makdisi, Aamir Mufti, Roger Owen, Gyan Prakash, Dan Rabinowitz, Jacqueline Rose ve Gayatri Spivak’ın yazılarından oluşuyor. Homi K. Bhabha, Harvard Üniversitesi İngiliz Edebiyatı Bölümünde Anne F. Rothenberg Beşeri Bilimler profesörü, aynı zamanda Beşeri Bilimler Merkezinin direktörüdür. William J. T. Mitchell, Chicago Üniversitesinde İngiliz Edebiyatı ve Sanat Tarihi profesörü, aynı zamanda Critical Inquiry dergisinin editörüdür.

Doğal bir çevrede yaşadığımız söylenebilir mi? Muhtemelen çoğu kişinin bu soruya cevabı hayır olacaktır. Peki, çevremizi ne zaman dönüştürmeye ve değiştirmeye başladık? Hayvanları evcilleştirip ihtiyaçlarımızı karşılayacakları hale getirdik. DNA'larını da değiştirdik. Kurtlar köpeğe dönüşüp avlanmamıza yardımcı oldu. Yaban tavukları tavuğu dönüşüp sofralarımızı yumurtayla donattı. Üstelik bunlar sadece başlangıçtı. Bilgimiz arttıkça, hayvan DNA'sını daha ince işlemenin yeni usullerini bulduk. Polis köpeklerini klonladık. Dünyada genetiği değiştirilmiş ilk ev hayvanını, karanlıkta parlayan balıkları yarattık. Her geçen gün yeni bilgiler ve teknolojilerle kimi zaman bilinçli kimi zamansa dolaylı olarak Dünya'daki yaşama müdahale etmeye devam ediyoruz. İklim değişikliği nedeniyle Dünya'nın en ücra köşelerini ve o bölgelerin sakinlerini bile etkiledik. Araştırmalara göre bazı hayvanları inanılmaz süratle evrimleşmeye zorluyoruz. Kimi türlerin işi rast gitse de, bazıları yok olmanın eşiğinde. Bazıları içinse tek seçenek, esaret altında yaşamak. Artık sadece uyum gücü en yüksek türler değil, bizim yaşamasına izin verdiklerimiz hayatta kalabiliyor. Tüm canlıların kaderinin bizimkiyle iç içe geçmiş olduğu bu döneme Helen Pilcher post-doğal evre adını veriyor. Pilcher, insanı düşünmeye iten eğlenceli kitabında, hayvanlar aleminin DNA'sına şekil verme usullerini, böylece dünya yaşamının kaderini değiştirmemizi ele alıyor. Bu post-doğa tarihi rehberinde, insanlığın yön verdiği canlı türlerini de, bu post-doğal dünyanın yaratıcısı, idarecisi ve bakıcısı olan araştırmacılar ve doğa korumacılarıyla birlikte tanıtıyor.

Perspektifin kullanımı, Rönesans resminde bir devrim yarattı ve sanatçıya izleyicinin görüş açısını resmetme fırsatı verdi. Oysa perspektifin teorisi başka bir yerde, Bağdat’ta, matematikçi İbnü’l-Heysem tarafından on birinci yüzyılda oluşturulmuştu. Ünlü tarihçi ve sanat kuramcısı Hans Belting, Floransa ve Bağdat’ta bakış metaforunu kullanarak Arabistan Bağdat’ı ile Rönesans Floransa’sı arasındaki tarihi karşılaşmayı anlatıyor. Perspektifin, geometrik soyutlamaya dayanan görsel teori (Ortadoğu) ve resim teorisi (Avrupa) olarak kullanıldığı ikili tarihini inceliyor. Ortaçağda Arap matematiğinin perspektif teorisini doğurduğunu, daha sonra bu teorinin Batı’da sanata dönüştürüldüğünü anlatan Belting, estetiğin ve matematiğin sınırlarını aşan bir soru soruyor: Müslümanlar ile Hıristiyanlar birbirlerine baktığında, kendi dünya görüşlerinin dönüştürülmüş bir versiyonunu görürlerse ne olur?

Mandayyalar, Yezidiler, Zerdüştçüler, Dürziler, Samiriyeliler, Koptlar, Halaçlar… Diplomat olarak gittiğinde Ortadoğu’ya âşık olan Gerard Russell, en tehlikeli, en dağlık, en zor ulaşılır bölgelerde hayata tutunup modern dünyaya meydan okuyan bu dini toplulukları anlamak ve anlatmak amacıyla özenli bir tarihi kayıt oluşturuyor. Müslümanlığın ve Hıristiyanlığın gölgesinde, dağlarda, bataklıklarda ve uzak köylerde sığınak bulan bu insanlar kimlerdi? Nereden gelmişlerdi? Nasıl hayatta kalmışlardı? Böyle bir topluluğa ait olmak nasıl bir şeydi? Artık kaybolmuş dini duyarlığın ve çeşitliliğin simgesi olmalarının yanında, bütün dünya dinlerinin kökenleri ve evrimleriyle ilgili de çok şey anlatan bu zengin ve eski inançlar, bir zamanların büyük krallık ve medeniyetlerinin son mirasçıları. Unutulmuş Krallıkların Vârisleri’nin amacı bu insanların hayatta kalmak için gösterdikleri cesur çabaya tanıklık etmek. Gerard Russell, Birleşmiş Milletler ve İngiliz diplomatı olarak on dört yıl Ortadoğu’da görev yaptı ve bu yıllarda Kahire, Kudüs, Bağdat, Kabil ve Cidde’de yaşadı.