Eserlere Göre Listeleme

Bir müslüman nelere inanır, neler yapar? İslamiyet insanlara nasıl tesir eder? Müslüman ferd ve müslüman cemiyet nasıl olmalıdır? İslam, bütün zamanların ferdleri ve cemiyetleri için, onları dünyada mutlu edecek esasları kendinde toplamıştır. İslam, cemiyet dinidir. Allah'ın, insanlara buyurduğu vazifelerin en şahsi olanında bile, cemiyet hayatını düzenleyecek bir özellik bulunur. Müslüman, yalnız başına ve kendi zevk ü safası için yaşayamaz. İnsanlardan uzak ve gizlice yapılan ibadetlerin hiçbiri, cemiyet içinde, din kardeşleri ile beraber yapılanlardan daha makbul değildir. Müslüman, daima "amel-I salih"I yani "güzel, doğru, iyi ve yerinde yapılan ibadeti" aramak ve bulup yapmak zorundadır. Dinin ruhu budur. Amel-I salih, yere ve zamana göre değişir. Din kardeşlerinin ve cemiyetin ihtiyaçları, zamanın icapları bunu tayin eder. Soğuk su ikramı kışın değil yazın bir amel-I salih olur. Parası olan için amel-I salih, zenginlere ziyafet vermek değil, yoksulları doyurmaktır. Din kardeşleri ihtiyaç içinde iken tekrar tekrar hacca gitmek amel-I salih olamaz. Dini yapmaya çalışmak, muhtaçlara el uzatmak, en büyük nafile ibadettir.

Din(ler) tarihi, pek çok yeniliğe ancak pek az devrime tanık olmuştur. Atonizm bunun belki tek istisnasıdır; devrimini kitlelere dayanmadan ve ona rağmen yapmaya çalışıyor; yeniliyor. Bununla birlikte binyıllar sürecek bir hesaplaşmanın başlama vuruşunu da yapmış oluyor. Yenilen Atonizm , varlığını “exodus”la koruyabileceğini düşünüyor, çıkıyor. Fakat çıkarken dayanmaya çalıştığı Yahudilik, onu ancak bir ölü kabuğa dönüştürerek taşıyabiliyor. Sigmund Freud, Hıristiyanlığı bu ölü kabuğa karşı Amon rahiplerinin ikinci kalkışması sayıyor. Bu durumda Rönesans ve Aydınlanmayı Amon rahiplerinin inancına karşı Atonist bir yeni kalkışma saymakta sakınca bulunmuyor. Din ve Devrim, tek tanrılı dinler tarihini işte bu hesaplaşma çerçevesinde yeniden kurmaya çalışıyor.

Şerif Mardin bu çalışmasında Türk toplumunda dinin rolünü farklı araştırma ve analiz yöntemleriyle inceliyor. İslam dininin Türkiye'deki tarihi gelişimini ve sosyal yapıya etkilerini ele alıyor. Dinin, halkın dünya görüşünü belirleme süreçleri ve kurumlaşmasının yanısıra, siyasi ve iktisadi davranış biçimlerini de konu ediyor.

"Din, kültürle kendisini nasıl irtibatlandırır? Kültür, insanın dinini anlama ve yaşama tarzına nasıl tesir eder? Dini anlama ve uygulamada meydana gelen gelişmelerin geçerli/sahih olanları ile olmayanları birbirinden nasıl ayırt edilebilir?" gibi sorulara cevaplar arayan Prof. Dr. Recep Kılıç, din ile kültür arasında karşılıklı ilişkiyi hem teorik olarak hem de gündelik hayatımızdaki örnekleriyle açıklıyor. Bir tarafta din, içinde doğduğu kültürün temel unsurlarından etkilenirken diğer taraftan da kültürün temel unsurlarını şekillendirir. Mesela dinin mabedinin mimari yapısı, büyük çapta kültür tarafından şekillenir. Bu şekillendirmede söz konusu kültür ortamında hâkim olan bilgi birikiminin, iklim şartlarının, coğrafî yapının ve teknolojik imkânların etkisi büyüktür. İlk dönem İslam tarihindeki cami mimarisi ile günümüz cami mimarisi arasında farklılıklar olduğu gibi, Türk cami mimarisi ile herhangi bir Afrika ülkesindeki cami mimarisi arasında günümüzdeki farklılıklar da, kültürün dinî yapı üzerindeki etkisini somut bir şekilde gösterir. Aynı durum, dinî giysilerdeki farklılık veya çeşitlilik açısından da geçerlidir. Kültür belirli alan ve seviyelerde dini etkilerken diğer taraftan da din, içinde doğduğu kültürü, hem inanç, ibadet ve ahlak esasları ile hem de bu esaslara bağlı olarak ortaya çıkan hayat tarzı ile zenginleştirir ve şekillendirir.