Eserlere Göre Listeleme

Osmanlı İmparatorluğu’nun son iki yüzyılında “delilik” nasıl tanımlandı? Akıl sağlığını kaybeden bireyler, hem toplumun hem de devletin gözünde hangi anlamlara büründü? Bu kitap, Osmanlı’nın modernleşme sürecinde deliliğe bakışını, kurumsal politikalarını ve akıl hastalarının toplumsal statüsünü ayrıntılı bir şekilde inceliyor. Ayrıca, “deli” veya “delilik”in her dönemde değişen anlamlarına bakarken bugünkü kavrayışımıza da ışık tutuyor. Antik Yunan tıbbından modern tıbbın gelişimine kadar geniş bir yelpazeyi ele alan çalışma, Osmanlı toplumunda deliliğin yalnızca bireysel bir durum değil, aynı zamanda siyaset, din ve modernleşme arasındaki ilişkilere ayna tuttuğunu ortaya koyuyor. Osmanlı’nın kimleri “deli” ilan ettiğini ve bu “delilerin” nasıl bir sosyal denetime tabi tutulduğunu anlamak için arşiv belgelerinden doktor raporlarına edebi eserlerden günümüz bakış açısına uzanan zengin bir kaynak havuzu kullanan bu kitap, tarih, siyaset ve psikiyatri kesişiminde çığır açıcı bir analiz sunuyor. Deliliğin toplum, iktidar ve modernleşme ile dansını öğrenmek isteyen herkes için vazgeçilmez bir rehber.

Osmanlı'da Oğlancılık adlı bu kitap, Osmanlı tarihinde şimdiye kadar gizlenen, esircilik ve devşirmecilik üzerinde yükselen cinsel sapmayı gündeme getiriyor. Araştırmacı yazar Rıza Zelyut, oğlancılık (gulamparelik/Lutîlik) konusunu yeni arşiv belgeleri ışığında bütün yönleriyle ele alıyor. Oğlancılığın tarihi ve kültürel kökenleri nelerdir? Kutsal kitapların oğlancılığa yaklaşımı nasıldır? Osmanlı'yı yönetenler, oğlancılığı nasıl meşrulaştırdı? Oğlancılık ile kadının değersizleştirilmesi arasındaki ilişki nedir? Hangi Osmanlı padişahları oğlanlar için şiirler yazdı? Büyük Osmanlı şairleri, oğlanları hangi niyetle övdüler? Gulamparelik, sokaklara nasıl indi, şarkılara nasıl girdi? Batılı yazarların Osmanlı'da oğlancılıkla ilgili düşünceleri nelerdir? Oğlancılık konusu akademisyenler tarafından nasıl çarpıtıldı? Oğlancılığın günümüzdeki varisleri kimlerdir? Oğlancılık kimler arasında yaygındı ve oğlanlar nasıl kullanılıyordu? Acemi oğlanlar, içoğlanları, hamam oğlanları, tavşan oğlanlar, oğlancılığın çeşitleri, oğlancıların mekânları ve daha fazlası ilk kez açık olarak bu kitapta.

Osmanlı Türk iktisadi ve sosyal tarihi alanında çalışan önemli isimleri biraraya getiren bu çalışma, işçilerin durumunu Selanik'ten Şam'a uzanan bir coğrafyada ele alıyor; yok olan usta kalfa dayanışması, loncalar, işçi hareketleri ve sınıf bilincinin doğuşu, sol harekete yönelik devlet baskısı.

Tarih ilerisini göremeyenler için çok acımasızdır. Dünü bilmeden ve anlamadan ileriyi görebilmek ise mümkün değildir. İlker Başbuğ’un bu kitabı, “şu padişah döneminde şu savaşlar, şu padişah döneminde şu olaylar oldu” ya da “şu padişah döneminde Osmanlı’nın toprakları şu kadar büyüdü veya küçüldü” kitabı değildir. Kitap o savaş ve olaylara, o büyüme ve küçülmeye kaynaklık yapan mücadeleyi sınıflar; merkez-çevre mücadelesi, yani kısaca güç odakları bağlamında inceleyerek, askeri, siyasi ve ekonomik güçlerin tarihin akışına nasıl etki yaptığını ortaya koyar. Osmanlı’dan Cumhuriyete 600 yıllık tarihsel kesitte yaşanan güç mücadeleleri, büyük çarpışmalar, taht kavgaları… Hangi yüzyılda, hangi güç odakları ortaya çıktı? Bunlar o yüzyıldaki hangi güç odaklarıyla karşı karşıya geldi? Merkezdeki ve merkezi ele geçirmeye ya da merkezi etkilemeye çalışan bu odakların mücadelesi Osmanlı Devleti’nin iç ve dış politikasını nasıl etkiledi? Hangi güçler hangi sınıflara dayandı? Güç odaklarının mücadelesi, Osmanlı Devleti’nin ittifak politikalarına nasıl yansıdı? Mustafa Kemal Paşa, Kurtuluş Savaşı’ndan Cumhuriyete giden süreçte hangi güç odaklarıyla karşı karşıya kaldı, onlarla nasıl mücadele etti? İleriyi görmek istiyorsanız, bu kitap size analitik ve sentezci bir yaklaşımla yardımcı olabilir.