Eserlere Göre Listeleme

Görüntünün Retoriği, Sanat ve Müzik (Essais critiques III), Roland Barthes’ın görüntü, fotoğraf, resim ve müzik üzerine denemelerini bir araya getiriyor: Eisentein, Arcimboldo, Erté, Cy Twombly, Réquichot, Schumann, Pop-art, klasik tiyatro... Barthes her zaman olduğu gibi yazınsal eleştirinin doruklarında dolaşırken, görünür olan üstüne okuru düşünmeye davet ediyor. 20. yüzyılın en ünlü yazı’n ustası Barthes’tan çoğunluğu Türkçede ilk kez yayımlanan metinler.

Yıl 1943. Orta Atlantik’te sürüklenen bir şişme botta, savaş alanındaki çarpışmadan hayatta kalan iki asker: Batan Alman denizaltısının deniz eri “Öteki” ile düşen Amerikan askeri uçağının pilotu “Tek Kollu”. Az öncesine dek düşman olan bu iki adam okyanusun ortasında kader ortağına dönüşür. Ağır yaralı pilot üçüncü günde ölür; Alman deniz eri susuzluktan ölmek üzeredir. Jens Rehn’in Türkçeye çevrilen ilk kitabı “GÖRÜNÜRDE HİÇBİR ŞEY YOK” (1954) ana konusu çerçevesinde, Beckett’in GODOT’YU BEKLERKEN (1952) oyunu ve Hemingway’in YAŞLI ADAM VE DENİZ (1952) romanıyla ortak yazınsal-felsefi çağrışımlar içeren; anlatı, dil ve biçem açısından varoluşsal deneyimle kendi rotasını çizen, sarsıcı bir ilk roman. Duygusallıktan ve yalancı coşkudan arındırılmış, nesnel bir yazını ve yalınlığı pusula edinen Gruppe der Zwölf’ün (On İkiler Grubu) ilkelerine bağlı kalarak “buz gibi” bir gerçekçiliğe ulaşan bu varoluşçu mesel, Jens Rehn’in II. Dünya Savaşı’nda denizaltı subayı olarak yaşadığı olayı merkezine alıyor. “Görünürde Hiçbir Şey Yok”: Yoksunluğun denizinde, güneş ve su ile resmedilen yaratılış mitini apokalips imgesiyle tersyüz ediyor.

Türkiye, Batı’dan esen rüzgârların etkisinde kitlesel bir “meşhurluk” hevesine hanidir kapılmış görünmekte. Andy Warhol’un, “Bir gün herkes 15 dakikalığına meşhur olacak,” sözünün geçerlik kazandığı günlerin içinde gibiyiz. Var olmanın yolunun düşünmekten değil “görünmek”ten geçtiği sanısının yaygınlaştığı bir dünya bu. Okumadan duramayan yazılı kültür insanının çok gerilerde kaldığı, seyretmeden duramayan görsel kültür insanının dünyası... Böyle bir dünyada okumaktan çok seyretmek, bilmekten çok görünmek, akla hitap etmekten çok göze hitap etmek, kafa yormaktan çok “yorma kafanı” telkinine uğramak söz konusu. Görünüyorum O Halde Varım, bu dünya insanının ruh haline, itki ve yönelimlerine karşılık gelen bir ifade. Ancak kimsenin kimseyi umursamadığı, herkesin herkesten ürktüğü “kalabalık yalnızlıklar” dünyasında, “Var olmak görünmektir,” ifadesi aslında bir “sanı”dan ibaret olmaktan öteye de gitmiyor. Peki ya gerçekler?.. Gerçekler karşısında “yorma kafanı” diyen çok olsa da… Hâlâ kafa yormadan duramamanın mutluluğuyla yazdığı bu kitabında Tayfun Atay, gerçekler üzerine bir tartışma açmayı hedefliyor.

'-Siz, tüm aydınlar! Soylular ve efendiler! Bol bol nutuk atarsınız ama tehlikeye düşmeksizin, dokunulmazlığınız vardır sizin. Nasıl olursa olsun, sizinle ilgilenirler. İşin içinden sıyrılırsınız hep. Sizler, sepetin üstündekilersiniz... Dipte olsanız bile. Bu arada sıradan insan, basit adam tanrının günü bok temizlemek için kıçını yırtar, onu dinleyen kim? Bütün dünya üstüne pisler, iter-karar, coplar, ağzına sıçar! Hayat mı ulan bu? Yolun tam sonuna gelmişken, ilke sahibi değil diye onu eleştiren bir soylu ile karşılaşır! (...) Siz ne hinoğlu hinsizin! İlkeleriniz ve inançlarınız! Tabii... Gözbebeğinizdir onlar. Onları yerli yerine oturtursunuz, satarsınız, pahalıya mal edersiniz, ama eninde sonuda sayelerinde yaşarsınız. Ben neyim bütün bunların içinde biliyor musun? Sizin ilkelerinizi savunmak için kıçına tekme yiyen avanak! Daha başlarken şansım yok benim, sizinse her zaman arta kalan bir şansınız var.'