Eserlere Göre Listeleme

Onlar her yerde. Sessizce kaldırımlara yansıyor gölgeleri. Solgun yapraklar gibi dökülüyorlar şehrin üzerine. Sonra rüzgâr süpürüyor onları en tenha köşelere. Yeryüzü daraldıkça daralıyor ve onlar sığamıyor hiçbir yere. Yanından geçiyorlar bazen, fark etmiyorsun. Senin bir adın var. Seni anlatan bir isim... Doğduğunda kulağına seslendiler, bu isimle güldün, bu isimle yürüdün, bu isimle okula başladın. Adın senin sesin. Hayallerin var sesinle büyüyen. Hüzünlerin ve sevinçlerin var. Sana ait, seninle nefes alan kocaman bir hikâyen var. Onların sesi yok, hikâyeleri çoktan unutuldu. Hayalleri toz bulutlarının arasında kayboldu. Onlar artık sadece, isimsizler.

Bir beyefendi, bir hanımefendi ve bir hizmetçi... Macaristan’ın en büyük çağdaş yazarlarından Sándor Márai, sadakat ve yalanı, gerçeği ve arzulananı, toplumsal ilişkilerdeki dürüstlüğü ve tutukluğu, sevgiyi ve ayrılığı ustalıklı bir dille anlatırken, ikinci büyük savaşa doğru yuvarlanan bir dünyada, “yaşamak” ile “var olmak” arasındaki derin uçuruma duyarlılıkla ve cesaretle eğiliyor. Orta Avrupa’nın burjuva dünyası sessizce çökerken tutku, özlem ve gelip geçicilikle sarmalanmış bir hikâyenin keskin köşelerinde yalnızlıkla sınanan iki kadın ve bir adam: Gerçek aşk daima ölümcül müdür? Usta yazar Sándor Márai, aşkın ne kadar ağır olabileceğini son derece büyük bir derinlikle anlatıyor; iki savaş arasındaki toplumun ahlaki portresini, eşine az rastlanır bir duyarlılıkla çiziyor. - Stern Günün birinde uyandım, yatağımda doğrulup oturdum ve gülümsedim. Artık en ufak bir acı çekmiyordum ve birden, doğru insan diye bir şeyin olmadığını idrak ettim. Ne yeryüzünde ne de cennette. Öyle biri, öyle tek bir kişi yok. Sadece insanlar ve her insanın içinde bir tutam doğru insan var ama kimsede, bizim diğerinden beklediği­miz ve umduğumuz şey yok. Kusursuz insan diye bir şey yok ve o mutluluk veren, harikulade tek adam aslında hiç var olmadı. Sadece içlerinde ışık kadar moloz da olan insanlar...

İşin Dibi Bozulmuş’ta yazarın çekmecesinde kalmış ve ancak 1983’ten sonra kitaplarına alınmış öyküleri okuyacaksınız. Bu tarihsiz öyküler bir araya getirilirken yazım ve anlatım biçimleri dikkate alındı, tematik ilişkilerine göre sıralandı. Esendal, yöneten-yönetilen ilişkisiyle ilgili izleklerde gözlem ve ayrıntı zenginliğine büyük önem verir. Adını “İşin Dibi Bozulmuş” öyküsünden alan bu kitapta da yönetici-aydın tabakasının yurt sorunlarını ele alışı ve halka bakışı, bürokrasideki çarpıklıklar, idari makamlardaki amir-memur ilişkilerinde dönen entrikalar, ortaya çıkan gülünç ve özünde acınası durumlar sergileniyor. Söz gelimi, “Çamur Ahmet’in Çıkışları” adlı öyküsü eğitim sisteminde bugün de rastlanan tuhaflıkların bir röntgeni niteliğinde. Bu kitapla birlikte Esendal öyküleri YKY’de on ciltte tamamlanmış oldu. “Açlıktan korkmayacaksın, lafı zehir zemberek, gönüllü ite versen yenmez gibi söyleyeceksin, hırsıza hırsız, bozguncuya bozguncu diyeceksin ki herif, ‘Beni tanımıyorlar, dalgayı çakmıyorlar, mandepsiye basıyorlar, yutturuyorum!’ demesin. Demesin de, gene becerebilirse yapsın! Benim raconumda hırsızlar, yüzsüzler, beceriksizler, uyuzlar kendi adlarını bilmelidirler. Bu töre herkesi kendi yerine oturtur. Felsefeci bu dalavereleri nereden bilecek! Anlatıyorum da herifler gene anlamıyorlar!”