En Son Eklenenler

Tom Amca’nın Kulübesi hem dünya edebiyatının klasiklerinden biridir, hem de yarattığı toplumsal ve siyasi fırtınalarla ABD tarihine damgasını vurmuş bir romandır. Amerikan toplumunun kölelik konusundaki utanç verici tutumunu acımasızca yargılayan ve siyahların yaşadıkları acıları ayrıntılarıyla gözler önüne seren yapıt 1852’de yayımlandığında büyük tepki almıştı. Amerika’da kölelik kurumunun kaldırılmasında büyük rolü olduğu söylenen bu kitap köleliğin korkunçluğunu, ahlaki ve dini açıdan yanlışlığını, özgürlüğü elinden alınmış insanın çaresizliğini dile getirir. Yazıldığı dönemin koşulları içinde değerlendirilmesi gereken romanda yazar, köleliği Beyazların sorunu olarak ele almış, kölelerin çektiklerini ön planda tutmuş, Tom Amca başta olmak üzere bütün zencileri ahlaklı, yumuşak huylu, inançla donatılmış kişiler olarak yansıtmıştır.

Kimiz biz? Toplumsal varlığımızı ortaklıklar mı, yoksa farklılıklar mı tanımlıyor? Aynı toplum içinde yaşarken bizi birleştiren nedir? Yoksa toplum denen denizde birer ada mıyız? Sosyolojinin merkezine oturan toplum kavramı bu adacıkları zorla birbirine bağlayan keyifli bir analiz aracı, birlik ve beraberlik söylemi uyum yerine çatışma yaratan bir istek olmasın? Toplum ve toplumsallık üzerine çok fazla düşünülmüş olmasına rağmen farklılık bilgisi çok az, neden? Bir proje olarak sıkça tasarlanan toplumsallığın barındırdığı sonu gelmez çatışmaların bir nedeni de farklılık bilgisinin eksikliği olamaz mı? Belki de artık incelenmesi gereken ortaklık kültürü değil, farklılık kültürüdür! Peki, bu tartışmaların arasına sıkışmış olan altkültür nedir?

Geçtiğimiz yüzyıl, ulus devletlerin tarih sahnesine çıktığı ve geliştiği yüzyıldı. Yüzyılın başında imparatorlukların çözülmesiyle birlikte çok sayıda ulus devlet ortaya çıkmıştı. Bu tarihsel gelişmeden hareket eden bazı düşünürler, çağın ruhunun, toplumunu çepeçevre kuşatan aşkın bir devlete gebe olduğu tezini ortaya attılar. Bu düşünürlere göre tarih, geçici bir durak, bir araç olan sivil toplumdan aşkın devlete doğru ilerleyecek, aşkın devlete vardıktan sonra da nihayete erecekti. Yirminci yüzyıl, gerçekten aşkın devletlerin otoriter veya totaliter bir zemin üzerinde ortaya çıktığı yüzyıl olmuştu. Ömer Çaha, ülkemizdeki sivil toplum arayışlarını genel devlet kavramı ve anlayışlarının tarihsel sürecinde ele alıyor. Osmanlı’da ve Cumhuriyet Türkiyesi'ndeki devlet yapısını incelerken özellikle 1980'den sonra sivil toplum hareketlerini felsefi bir bakışla analiz ediyor. Kitap yeni baskı için yeniden gözden geçirilirken, on yıllık gelişmeler ışığında ciddi bir revizyona tabi tutulması kaçınılmaz oldu. Çaha, Aşkın Devletten Sivil Topluma’nın Türkiye’nin demokratikleşme yolundaki yürüyüşüne eşlik etmesinin verdiği heyecanın, kitabı gözden geçirmek için harcanan çabayı bir eğlence haline getirdiğinin altını çiziyor. Hiç kuskusuz "Aşkın Devletten Sivil Topluma" güncellenmiş basımıyla devlet-toplum tartışmalarında açımlayıcı bir yapıt olma özelliğini sürdürüyor.

“Hitler’den bahsetmiyorum, ya da gardiyandan, ya da maceracıdan; ben yolun karşısındaki “terbiyeli çocuk”tan söz ediyorum, bir SS elemanından, gangsterlerden değil, saygıdeğer burjuvalardan bahsediyorum.”Aimé Césaire Bütün çağıltısıyla aşağılara doğru iniyor Césaire. Aşağılarda, derinlerde nelerin olup bittiğini görmeye razı; görüp sonra yeniden yukarılara tırmanacak. Kendi iniyor, ama siyah adamın inmesine izin vermiyor. Omuzlarına alıyor ve bulutlara yükseltiyor onu. Frantz Fanon Benim Şarkiyatçılık’ta söylediklerim, esasen benden önce A. L. Tibawi, Abdullah Laroui, Enver Abdül Malik, Talal Asad, S. H. Alatas, Frantz Fanon, Aimé Césaire, Sardar K. M. Pannikar ve Romila Thapar tarafından söylenmişti. Bu yazarların hepsi de emperyalizmin ve sömürgeciliğin yarattığı tahribatın acısını çekmişlerdi ve onları Avrupa’ya sunan bilimin otoritesine, menşeine ve kurumlarına meydan okurken aynı zamanda kendilerini de bu bilimin söylediğinden daha fazla bir şey olarak kavramaktaydılar. Edward Said Césaire için Beyaz sermayeyi temsil eder, Zenci de emeği…kendi ırkından siyah derili insanları aşarak dünya proleteryasının kavgasını terennüm eder onun şarkısı. Jean Paul Sartre Yeni bir Avrupa evrenselciliğinin kendisini örgütlediği ve ABD önderliğindeki küreselleşmenin “kaçınılmaz kaderini” takip ettiği bugünlerde Aimé Césaire’in “Sömürgecilik üzerine Söylev”inin bir kez daha okunması şarttır. Gavatri Spiva