En Son Eklenenler

Psikanaliz bir bilim mi, bir inanç sistemi mi yoksa iyi pazarlanmış bir efsane mi? Bilim bir inanç sistemine, bir adam bir kült figürüne dönüşürken geriye ne kalır? Psikanalizin kurucu figürü Sigmund Freud’un çevresinde dönen entelektüel ve kişisel ilişkiler ağına dair çarpıcı bir anlatı. Guru, Pazarlamacı, Şüpheci Freud’un etkisini yalnızca kuramsal düzeyde değil, bir kültür fenomeni olarak ele alıyor. Freud’un takipçisi ve propagandacısı Ernest Jones ile eleştirmeni Wilfred Trotter arasında şekillenen bu kitap, fikirlerin sadece içerikleriyle değil, kimler tarafından nasıl yayıldığıyla da ilgili. Guru, Pazarlamacı, Şüpheci psikanalizin kurucu figürü Sigmund Freud’u ve onun etrafında dönen düşünsel, duygusal, bazen de manipülatif ilişkiler ağını masaya yatırıyor. Bu çarpıcı anlatının merkezinde üç adam var: Freud’un kendisi, onun sadık takipçisi ve halkla ilişkiler yüzü olan Ernest Jones ve Freud’a yakınlığına rağmen onun yöntemlerine şüpheyle yaklaşan Wilfred Trotter. Bu, sadece üç adamın hikâyesi değil; yirminci yüzyılın başında fikirlerin, bedenlerin ve arzuların nasıl biçimlendiğine dair bir kültürel tarih. Tıbbın, edebiyatın ve entelektüel elitin Freudculuk etrafında nasıl hizalandığını –ve zaman zaman bu hizalanmanın nasıl bir akıl tutulmasına dönüştüğünü– gözler önüne seriyor. Seamus O’Mahony, doktorluk geçmişinden gelen keskin gözlemlerle, Freud’un çevresindeki entelektüel çevrenin narsistik dinamiklerini, psikanalizin doğuşunun arka planındaki güç ilişkilerini ve “seks”in bu büyük anlatıdaki yerini ironi dolu ve akıcı bir dille anlatıyor. Bilimsel ilerleme ile kişisel hırsların birbirine nasıl karıştığını gösteren kitap, aynı zamanda “bilgi”nin nasıl kurulduğunu, kimlerin bu bilgiyi meşrulaştırdığını sorguluyor. O’Mahony’nin mizahi ama bir o kadar da keskin üslubu, psikanalizin bir inanç sistemine nasıl dönüştüğünü, Freud’un fikirlerinin neden bu kadar yaygınlaştığını ve gerçekte ne kadar sorgulandığını açığa çıkarıyor. Bu kitap Freud’a körü körüne bağlı olanlar için değil; onun etkisinin büyüklüğünü kabul eden ama bu büyüklüğün nasıl inşa edildiğini merak edenler için. Guru, Pazarlamacı, Şüpheci bir adamın (Freud’un) dehasını ve zaaflarını, onun etrafında kurulan inanç sistemini ve bu sistemin taşıyıcılarını inceliyor. Freud’u tanıyorsunuz; belki seviyorsunuz, belki de eleştiriyorsunuz ama bu kitabı okuduktan sonra onu neden tanıdığınızı da yeniden düşüneceksiniz. Bu kitap sizi sadece Freud’un fikirleriyle değil, fikirlerin nasıl dolaşıma sokulduğuyla da yüzleştiriyor. Çünkü bazen en büyük fikirler, en iyi pazarlananlardır.

On bir yaşındaki Ollie, nehir kenarında perişan hâlde ağlayan ve elindeki kitabı suya atmakla tehdit eden bir kadınla karşılaşınca hiç düşünmeden kadının elinden kitabı kaptığı gibi kaçar. Ollie kitabı okumaya başladığında, kendini ürkütücü bir hikâyeye, Küçük Yerler’e kaptırır. Yüzlerce yıl önce, bir çiftlikte geçen hikâye, bir kızı, ona âşık iki oğlanı ve gülümseyen adam dedikleri, en derin arzularınızı gerçekleştiren ama bunun karşılığında en büyük bedeli isteyen uğursuz bir hayaletle yaptıkları tuhaf bir anlaşmayı konu alır. Ertesi gün, okul gezisi için ürkütücü bir geçmişe sahip yerel bir çiftliğe giderken Ollie hâlâ kitabın etkisindedir. Oraya vardıklarında Ollie, çiftliğin, kitabını çaldığı kadın tarafından işletildiğini, üstelik de okuduğu hikâyedeki kişilerin mezarlarının bu çiftlikte olduğunu keşfeder. Daha da ürkütücü olan ise dönüş yolunda yaşananlardır: Okul otobüsü bozulur, öğretmenleri yardım çağırmak için çiftliğe döner ve öğrencileri Ollie’nin şimdiye kadar gördüğü en acayip otobüs şoförüyle yalnız bırakır. Şoför, Ollie ve arkadaşlarını kısa süre içinde birinin ya da bir şeyin onları almaya geleceği konusunda uyarır. Tam o anda, Ollie’nin aylardır bozuk olan saatinde ürkütücü bir mesaj belirir: KOŞ. Gece çökerken ve etraflarını saran tarlalardaki korkuluklar gitgide yaklaşıyor gibi görünürken Ollie saatin haklı olabileceğini düşünür. Sadece iki sınıf arkadaşı ona katılır ve ormana doğru kaçarken, Ollie’nin kulağında otobüs şoföründen duyduğu son sözler çınlar: “Geceleri büyük yerlerden uzak dur. Küçük yerlerde kal.” Ve böylece, leziz derecede ürkütücü ve gerilim dolu bir macera başlar.

‘’Yalnız olmaktan nefret ediyorum, keseli hayvanlar gibi bir başkasının derisinin altında yaşamak isterdim. Emniyette olmayı, sıcak, bakılıp gözetiliyor olmayı, havadan, hatta yaşamdan daha çok istiyorum.’’ ‘‘Çünkü iş bağımsızlığa gelince, gerçekten kendi ayaklarımızın üstünde durduğumuz zaman, kadınlıktan uzaklaşacağımızdan sevgisiz, sevimsiz kalacağımızdan korkuyoruz. Bunun için de başkalarını suçlamanın ötesine pek geçemiyoruz. Ama ‘Onları’ suçlayarak ya da dizimizi döverek özgürleşemeyiz. Bu olsa olsa, iliklerimizi donduran bağımsızlık korkumuzu gizlememize yarar. Bağımsızlık, başkalarının bize bahşedebileceği bir armağan değildir. Her şeyden ‘Onları’ sorumlu tutmaktan vazgeçemediğimiz, kendi sorumluluğumuzu üstlenmediğimiz ve bu sorumluluğun sonuçlarını göze alamadığımız sürece özgürleşemeyiz.’’ Kendi deneyimlerinden yola çıkan Dowling’in okura verdiği mesaj bu. Ve hoşuna gitsin ya da gitmesin, bu kitapta her kadının kendini bulacağı muhakkak.