Yazara Gore Listeleme

Martin Heidegger’in 1966 yılında Der Spiegel dergisi editörlerinin sorularını yanıtladığı ve ölümünden sonra yayımlanmış bu söyleşi, 20. yüzyılın en etkili filozoflarından birinin düşünce dünyasına ve çağının karanlık sayfalarına ışık tutuyor. Heidegger’in Üçüncü Reich yıllarında Nazi rejimiyle işbirliğine ve üniversitedeki rektörlük dönemine dair soruları ilk kez açıkça yanıtladığı, bir yandan da siyaset ve felsefe arasındaki ilişkiyi, teknolojinin etkisini ve modern çağın krizlerini ele aldığı bu söyleşi, filozofun geç dönem düşüncesinin bir özeti niteliğinde. Filozofun talebi üzerine ölümünden sonra yayımlanmış bu meşhur söyleşinin Heidegger’in onayından geçmiş ve toplu eserleri kapsamına alınmış bu versiyonunu Kaan H. Ökten’in çevirisiyle okurlara sunuyoruz. Martin Heidegger (1889-1976) 20. yüzyıl felsefesinin en etkili ve tartışmalı isimlerinden Martin Heidegger, 1889’da Almanya’nın Messkirch kasabasında doğdu. Freiburg Üniversitesi’nde teoloji öğrenimi görmeye başladı, daha sonra felsefeye yöneldi. Duns Scotus üzerine teziyle profesörlüğünü aldı, 1919’da Edmund Husserl’in asistanı oldu, 1923’te Marburg Üniversitesi’nde felsefe kürsüsünde profesör oldu. 1927’de yayımladığı Sein und Zeit (Varlık ve Zaman) onu çağdaş düşüncenin merkezine taşıdı. 1933’te Freiburg Üniversitesi rektörü olan Heidegger’in Nazi Partisi üyeliği ve bu dönemdeki politik tutumu, yaşamı boyunca süren tartışmalara yol açtı. II. Dünya Savaşı sonrası akademik faaliyetlerine ara verildi ancak 1950’lerden itibaren yazıları ve konferanslarıyla felsefi üretimini sürdürdü. Heidegger, 1976’da Freiburg’da yaşamını yitirdi. Türkçede yayımlanan eserlerinden bazıları: Varlık ve Zaman (çev. Kaan H. Ökten, Agora Kitaplığı, 2008); Metafizik Nedir? (çev. Yusuf Örnek, Paradigma Yayıncılık, 2000); Tekniğe İlişkin Soruşturma (çev. Doğan Özlem, Paradigma Yayıncılık, 1998); Hölderlin’in Şiiri Üzerine (çev. Yusuf Örnek, Paradigma Yayıncılık, 2003); Zaman Kavramı (çev. Saffet Babür, Say Yayınları, 2006); Kant ve Metafizik Problemi (çev. Yasin İlhan, Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları, 2011); Parmenides (çev. Yusuf Örnek, Paradigma Yayıncılık, 2002); Herakleitos (çev. Yusuf Örnek, Paradigma Yayıncılık, 2005); Nietzsche 1 (çev. Güvenç Şar&Metin Toprak, Çizik Yayınları, 2024)

Bir Dergâhta Derviş Olarak Bir Süre Kalmasına İzin Verilen İlk Gayrimüslim Oldum Batı’da ve Hindistan’da yıllardır sürdürdüğüm psişik araştırmalar, bende dervişlerin kendilerine has usûllerle ulaştıkları coşkun ruh hâllerini ilk elden gözlemleme arzusu uyandırmıştı. İslâm’ın derviş tarikatlarını manevi yola girmeye olanak tanıyan okullar olarak tanıdım. 1925 yılında İstanbul’daki Nakşibendi dervişleri arasında iki hafta geçirdim. Bu hatıratı yayımlamak gayesiyle tutmamıştım. Ancak Şubat 1931’de Menemen’de idam cezasına çarptırılan 29 kişinin arasında, Şeyh Esat Efendi, oğlu ve dergâhta bir arada bulunduğum dervişlerden bazılarının da olması, orada yaşadığım tecrübelerin daha geniş çevreleri ilgilendirebileceğini düşünmeme neden oldu. Şu unutulmamalıdır ki, bu kitap şu an tarihe mal olmuş bir dönemi anlatmaktadır. O dönemin Sûfîleri arasında üst düzey yöneticiler, üniversite profesörleri, yüksek rütbeli askerî subaylar ve zengin tüccarlar vardı. Osmanlı sultanları genellikle bir veya birden fazla tasavvuf yoluna bağlıydılar. Günümüzdeki gibi geçmişle bağın kökten koparılması, değişimin fiiliyat biçiminde bazen gerekli olabilir. Ancak Türk halkı gibi, birçok fazilet ve güzel vasfa sahip insanların arasında, geçmiş güzelliklerin duyarlı bir biçimde hatırlanması, bizleri sadece ve sadece daha yüce bir ferdî saygıya ve daha güçlü bir vahdet duygusuna ulaştırır. Dergâhta geçirdiğim süreye ve orada tanıştığım âlimlere en kalbî şükran duygularımla bu kitabı Esad Efendi’ye ve 3 Şubat 1931’de idam edilen Mehmed Ali Efendi’ye ithaf ediyorum.

Geçmişin karanlık bir gölge gibi hafızayı rahat bırakmadığı ve şimdinin yalnızca bir hayal kırıklığı olarak deneyimlendiği zamanlarda, mutluluk ancak geleceğe ertelenen bir ihtimal olarak mı kalır? Anne Rabe, Mutluluk İhtimali’nde Doğu Almanya ile Batı Almanya’nın birleşmesinin meydana getirdiği çelişkileri bir ailenin üç kuşağa yayılan yaşamı üzerinden resmeder. Yeni kuşak, eskilerinden bambaşka bir dünyaya - Doğu ile Batı’nın, eskiyle yeninin, kapitalizmle sosyalizmin melezlendiği bir geçiş dönemine doğar. Baskıcı politikalarına rağmen, geçmişte kalan sosyalizmi daha adil bulan ebeveynlerinin değerleri yabancıdır onlar için. Geçmişin yanı sıra, şimdiyle de bir türlü uyuşamayan anlatıcı, zamanın ve değerlerin bütünüyle muğlaklaşarak iç içe geçtiği bir yarıkta kurar anlatısını. Fakat bu roman, menzili kısa düşen biyografik öğelerden medet uman soyut bir aile romanı değildir. Rabe, farklı anlatı türlerinden faydalanarak, kişisel olan ile tarihin, bireyselle toplumsalın girift ilişkisini ortaya koyan güçlü bir metin yaratır. Hikâye anlatıcılığının bilindik kronolojisini bozarak anlatının katlarını açan Mutluluk İhtimali; şimdi, geçmiş ve geleceğin yekpare bir bütün olarak gebe olduğu ihtimalleri görünür kılmak gibi eşsiz bir marifet sergiler.

Şimdi Uçuşa Geçiyoruz Pamuk Prenses, Kül Kedisi, Kırmızı Başlıklı Kız, Yüzyıl Uyuyan Güzel, içine hapsoldukları masaldan kaçarak gerçeğin peşine düşerler. Oysa gerçek dünya en az masallar kadar tuzaklarla doludur: Şöhret, aşk, gençlik, evlilik... Her biri içinden çıkılmaz bir bilmecedir. Ama belki masallarla gerçekler arasındaki sınırlara o kadar güvenmemek gerekir. Ne de olsa masallar bizi gerçek dünyaya hazırlamak içindir. Tok Her şeye hakkı olduğunu düşünen bir adam... Adamın güzel ve zengin karısı... İnsan ilişkilerinin tuhaf yanları... Adalet nedir? Vicdan nedir? Talep etmenin sınırları nelerdir? Oyun, soyut bir dünyada kadın/erkek, adalet/suç, iktidar/kitle ilişkilerini tartışmaya açıyor. Çağımız gibi: Hem vahşi, hem ironik...